Czym jest zachowek i kto jest do niego uprawniony?

01.11.2017

     Każdy z nas zdaje sobie sprawę, że aby jak najwierniej urzeczywistnić swoją wolę po śmierci musi sporządzić testament. Niektórzy decydują się spisać go własnoręcznie, bardziej przezorni udają się do notariusza, jeszcze inni w ogóle się nie przejmują losami swojego majątku na wypadek śmierci bo wiedzą, że w przypadku braku „ostatniej woli” zgromadzone dobra zostaną przekazane z mocy ustawy jego najbliższym. I w tym momencie dochodzimy do interesującej kwestii. Co jeśli w testamencie przekażemy nasz majątek osobie nienależącej do najbliższej rodziny?Jak wiadomo każdy z nas ma swobodę testowania, co oznacza że może w sposób dowolny rozporządzić swoimi dobrami na wypadek śmierci. Jeśli tego nie zrobi, ustawodawca zadbał o to, aby jego najbliżsi nie pozostali bez środków do życia wprowadzając dziedziczenie ustawowe. 

Nie jest to jednak jedyna forma obrony interesów majątkowych rodziny zmarłego, bowiem w sytuacji gdy testator z jakiś względów zdecyduje się uprawnić do spadku jedynie osoby obce, przysługuje im prawo do zachowku.

Czym jest zachowek?

Istotą zachowku jest zapewnienie osobom najbliższym spadkodawcy prawa do części jego majątku w razie gdyby wyznaczył on innych spadkobierców. Inaczej mówiąc, jeżeli testator wykluczy osoby, którym przysługiwałoby dziedziczenie z mocy ustawy od udziału w spadkobraniu to mogą one wystąpić z roszczeniem o zachowek do osób, którym ten majątek został zapisany w testamencie.

Kto jest uprawniony do zachowku?

Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu Cywilnego, uprawnionymi do zachowku są:

1. małżonek

2. zstępni spadkodawcy czyli dzieci, wnuki w przypadku gdy dzieci spadkodawcy nie żyją lub zgodnie z art. 1011 k.c. dzieci te zostały wydziedziczone

3. rodzice, ale tylko wtedy, gdy byliby oni powołani do spadku z ustawy.

Istnieją jednak sytuacje po wystąpieniu których osoby, które co prawda należą do powyższej grupy nie nabędą prawa do zachowku. Będzie to miało miejsce gdy dana osoba zostanie uznana za niegodną, odrzuci spadek lub zawrze umowy o zrzeczeniu się dziedziczenia. W przypadku małżonków natomiast, roszczenie o zachowek nie będzie przysługiwało jeżeli została pomiędzy nimi orzeczona separacja lub spadkodawca przed śmiercią wystąpił do Sądu o orzeczenie rozwodu lub separacji z winy drugiego małżonka, a żądanie to było uzasadnione.

Jaka jest wysokość zachowku?

Generalnie wysokość zachowku przypadającego uprawnionemu wynosi 1/2 udziału, jaki otrzymałby, gdyby doszło do dziedziczenia ustawowego, od tej reguły ustawodawca wprowadza jednak wyjątki. Zgodnie bowiem z art. 991 § 1 Kodeksu Cywilnego, gdy osoba jest małoletnia albo trwale niezdolna do pracy to otrzymuje 2/3 tego udziału.

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny